Pierwsze lata działalności można przejść, płacąc ZUS dużo niższy od pełnej stawki. Służą do tego trzy kolejne ulgi: ulga na start, preferencyjne składki i mały ZUS plus. Każda ma swoje warunki, termin zgłoszenia i moment, w którym się kończy. Przegapienie jednego z tych momentów potrafi kosztować kilka tysięcy złotych w skali roku albo, w drugą stronę, skończyć się zaległością w ZUS.
Wyjaśniamy, w jakiej kolejności działają ulgi, ile kosztują w 2026 r., gdzie są wakacje składkowe i która z tych spraw powinna być na liście zadań twojej księgowej. Na końcu liczymy koszt składek w pierwszych trzech latach prostej JDG na ryczałcie.
Trzy ulgi po kolei
Ulgi dotyczą wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne, czyli emerytalnej, rentowej, wypadkowej, dobrowolnej chorobowej oraz Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego. Składkę zdrowotną płacisz zawsze w pełnej wysokości, od pierwszego miesiąca działalności.
| Etap | Jak długo | Co płacisz | Składki społeczne w 2026 r. (bez chorobowej) |
|---|---|---|---|
| Ulga na start | 6 miesięcy kalendarzowych | Tylko składka zdrowotna | 0 zł |
| Preferencyjny ZUS | 24 miesiące kalendarzowe | Składki od podstawy 1441,80 zł, bez Funduszu Pracy | 420,87 zł |
| Mały ZUS plus | do 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy działalności | Składki od podstawy zależnej od dochodu, od 1441,80 do 5652 zł | od 420,87 zł, zależnie od dochodu |
| Pełny ZUS | bez limitu | Składki od podstawy co najmniej 5652 zł | 1788,29 zł |
Kwoty pochodzą z 2026 r. Podstawa preferencyjna to 30% płacy minimalnej (4806 zł), a minimalna podstawa pełnego ZUS to 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (9420 zł). W 2027 r. obie wzrosną razem z płacą minimalną i prognozą wynagrodzeń, więc kwoty z tabeli traktuj jako punkt odniesienia, a nie stałe stawki.
Ulga na start: pół roku bez składek społecznych
Z ulgi na start skorzystasz, jeśli zakładasz działalność po raz pierwszy albo wracasz do niej po co najmniej 60 miesiącach od jej zakończenia lub zawieszenia. Wykluczenie jest jedno, ale ważne: nie możesz wykonywać dla byłego pracodawcy tych samych czynności, które robiłeś u niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. Sam fakt, że byłeś gdzieś zatrudniony, ulgi nie odbiera.
Ulga trwa 6 pełnych miesięcy kalendarzowych. Jeśli startujesz pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc się wlicza. Jeśli w trakcie miesiąca, odliczanie zaczyna się od następnego. Zawieszenie działalności nie zatrzymuje biegu ulgi. Przez ten czas zgłaszasz się w ZUS tylko do ubezpieczenia zdrowotnego, na formularzu ZZA.
Ulga na start oznacza też brak ubezpieczeń społecznych. Przez pół roku nie masz prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego z tytułu działalności, a ten okres nie buduje twojej przyszłej emerytury. Z ulgi można zrezygnować w dowolnym momencie i przejść na preferencyjne składki, jeśli spełniasz warunki.
Preferencyjny ZUS: 24 miesiące niższych składek
Po zakończeniu ulgi na start przez kolejne 24 miesiące kalendarzowe płacisz składki od podstawy równej 30% płacy minimalnej. Warunki są podobne jak przy uldze na start: brak działalności w ciągu ostatnich 60 miesięcy przed startem i brak pracy dla byłego pracodawcy w zakresie wcześniejszych obowiązków etatowych. Do preferencyjnych składek zgłaszasz się z kodem tytułu ubezpieczenia 05 70.
| Składka (podstawa 1441,80 zł) | Stopa | Kwota w 2026 r. |
|---|---|---|
| Emerytalna | 19,52% | 281,44 zł |
| Rentowa | 8% | 115,35 zł |
| Wypadkowa | 1,67% | 24,08 zł |
| Chorobowa (dobrowolna) | 2,45% | 35,32 zł |
| Razem | 420,87 zł bez chorobowej, 456,19 zł z chorobową |
Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego przy tej podstawie się nie płaci, bo jest niższa od płacy minimalnej. Dobrowolna składka chorobowa to tylko 35,32 zł miesięcznie, a bez niej nie dostaniesz zasiłku w czasie choroby. To decyzja, którą warto podjąć świadomie, a nie z rozpędu.
Mały ZUS plus: składki zależne od dochodu
Gdy kończy się preferencyjny ZUS, możesz przejść na mały ZUS plus. Ulga jest przeznaczona dla firm o niewielkich obrotach. Warunki:
- przychód z działalności w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył 120 000 zł (przy działalności przez część roku limit liczy się proporcjonalnie do liczby dni),
- w poprzednim roku działalność trwała co najmniej 60 dni kalendarzowych,
- nie spełniasz już warunków preferencyjnych składek,
- nie wykorzystałeś 36 miesięcy ulgi w ostatnich 60 miesiącach działalności.
Ulga nie przysługuje między innymi osobom, które w poprzednim roku łączyły kartę podatkową ze zwolnieniem z VAT, podlegają ubezpieczeniom z innej działalności (na przykład jako wspólnik spółki jawnej) albo pracują dla byłego pracodawcy w zakresie dawnych obowiązków. Od 2026 r. obowiązuje zasada 36 miesięcy w każdym kolejnym okresie 60 miesięcy prowadzenia działalności. Każdy miesiąc, w którym choć jeden dzień korzystałeś z ulgi, liczy się jako cały.
Jak liczy się podstawę
Podstawa to połowa przeciętnego miesięcznego dochodu z poprzedniego roku. Roczny dochód dzielisz przez liczbę dni prowadzenia działalności, mnożysz przez 30, a wynik przez 0,5. Przy skali i podatku liniowym dochodem jest dochód z działalności według przepisów o PIT. Przy ryczałcie przyjmuje się połowę przychodu. Wynik nie może spaść poniżej 1441,80 zł ani przekroczyć 5652 zł w 2026 r.
Termin jest krótki. Jeśli masz prawo do ulgi od początku roku, zgłaszasz się do 31 stycznia (w 2026 r. termin przypadł na 2 lutego). Jeśli prawo powstaje później, na przykład po zakończeniu preferencyjnego ZUS, masz 7 dni. Spóźnienie oznacza, że w danym roku z ulgi nie skorzystasz. Zgłoszenie składa się z kodem 05 90, a w miesięcznych deklaracjach DRA podaje się dodatkowo dane o dochodzie i podstawie.
Składka zdrowotna, której ulgi nie obejmują
Zdrowotna zależy od formy opodatkowania. Kwoty dla 2026 r.:
| Forma opodatkowania | Zasada | Minimum lub stała kwota w 2026 r. |
|---|---|---|
| Skala podatkowa | 9% dochodu | 432,54 zł (za styczeń 2026 r. 314,96 zł) |
| Podatek liniowy | 4,9% dochodu | 432,54 zł (za styczeń 2026 r. 314,96 zł) |
| Ryczałt, przychód roczny do 60 000 zł | stała kwota | 498,35 zł |
| Ryczałt, przychód 60 000-300 000 zł | stała kwota | 830,58 zł |
| Ryczałt, przychód powyżej 300 000 zł | stała kwota | 1495,04 zł |
To, która forma opodatkowania daje najniższy łączny koszt podatku i zdrowotnej, zależy od przychodu i kosztów firmy. Porównujemy to na przykładach w artykule o wyborze formy opodatkowania na 2027 r.
Wakacje składkowe: jeden miesiąc w roku bez ZUS
Niezależnie od etapu ulg możesz raz w roku kalendarzowym wybrać jeden miesiąc, za który składki społeczne pokryje budżet państwa. Warunki:
- jesteś przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG,
- w miesiącu przed złożeniem wniosku byłeś zgłoszony do ubezpieczeń razem z nie więcej niż 9 innymi osobami, czyli łącznie do 10 ubezpieczonych,
- w co najmniej jednym z dwóch poprzednich lat przychód nie przekroczył równowartości 2 mln euro,
- nie pracujesz dla byłego pracodawcy w zakresie dawnych obowiązków.
Wniosek RWS składasz przez eZUS w miesiącu poprzedzającym wybrany miesiąc. Zwolnienie obejmuje składki emerytalną, rentową, wypadkową, chorobową (jeśli ją płacisz) oraz FP i FS, ale nie zdrowotną. To pomoc de minimis, więc we wniosku składasz oświadczenie o pomocy otrzymanej wcześniej. Z wakacji skorzystasz także przy preferencyjnym ZUS i małym ZUS plus. W czasie ulgi na start nie mają sensu, bo i tak nie płacisz składek społecznych.
Przykład: ile kosztują składki w pierwszych trzech latach
Założenia: JDG usługowa na ryczałcie, zarejestrowana 1 lutego 2026 r., przychód około 9000 zł miesięcznie (108 000 zł rocznie), właściciel spełnia warunki wszystkich ulg i nie płaci dobrowolnej chorobowej. Dla przejrzystości przez cały okres przyjmujemy kwoty z 2026 r., choć w kolejnych latach będą wyższe. Przychód mieści się w przedziale 60 000-300 000 zł, więc składka zdrowotna wynosi 830,58 zł miesięcznie. Pomijamy wakacje składkowe.
Kolejność etapów: ulga na start od lutego do lipca 2026 r., preferencyjny ZUS od sierpnia 2026 r. do lipca 2028 r., a potem mały ZUS plus. Przychód z 2027 r. (108 000 zł) nie przekracza 120 000 zł, więc od sierpnia 2028 r. podstawa wynosi: 108 000 zł × 0,5 = 54 000 zł dochodu, 54 000 zł / 365 dni × 30 = 4438,36 zł, × 0,5 = 2219,18 zł. Składki społeczne od tej podstawy to 647,78 zł miesięcznie (emerytalna 433,18 zł, rentowa 177,54 zł, wypadkowa 37,06 zł).
| Etap | Miesiące | Społeczne miesięcznie | Społeczne razem | Zdrowotna razem | Razem |
|---|---|---|---|---|---|
| Ulga na start | 6 | 0 zł | 0 zł | 4983,48 zł | 4983,48 zł |
| Preferencyjny ZUS | 24 | 420,87 zł | 10 100,88 zł | 19 933,92 zł | 30 034,80 zł |
| Mały ZUS plus | 6 | 647,78 zł | 3886,68 zł | 4983,48 zł | 8870,16 zł |
| 36 miesięcy z ulgami | 13 987,56 zł | 29 900,88 zł | 43 888,44 zł | ||
| Dla porównania: pełny ZUS przez 36 miesięcy | 36 | 1788,29 zł | 64 378,44 zł | 29 900,88 zł | 94 279,32 zł |
Ulgi obniżają składki społeczne w tym okresie o 50 390,88 zł. Średni miesięczny koszt ZUS spada z 2618,87 zł do 1219,12 zł. Widać też drugą rzecz: przy ulgach składka zdrowotna to ponad dwie trzecie wszystkich wpłat do ZUS, bo żadna z ulg jej nie obejmuje. W ujęciu rocznym (od lutego do stycznia) wpłaty wynoszą kolejno 12 492,18 zł, 15 017,40 zł i 16 378,86 zł.
Niższe składki to także niższa przyszła emerytura i niższe zasiłki, bo liczy się je od zadeklarowanej podstawy. Nie jest to argument przeciwko ulgom, ale warto o tym pamiętać, planując finanse na dłużej.
Co pilnuje księgowa, a co zostaje po twojej stronie
Biuro rachunkowe zwykle wylicza składki, wysyła deklaracje DRA i przypomina o terminach. Żeby mogło to robić, potrzebuje pełnomocnictwa PEL w eZUS, o którym piszemy w tekście o nadawaniu księgowej uprawnień. Ustalcie na piśmie, kto odpowiada za każdy z tych momentów:
- Koniec ulgi na start: zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych z kodem 05 70 w ciągu 7 dni.
- Koniec preferencyjnego ZUS: sprawdzenie warunków małego ZUS plus i zgłoszenie w ciągu 7 dni albo przejście na pełny ZUS.
- Styczeń każdego roku: weryfikacja przychodu z poprzedniego roku pod kątem limitu 120 000 zł i zgłoszenie do 31 stycznia.
- Przychód w trakcie roku: przy ryczałcie przekroczenie progu 60 000 zł lub 300 000 zł zmienia składkę zdrowotną.
- Wakacje składkowe: wybór miesiąca i złożenie wniosku RWS w miesiącu poprzedzającym.
- 20 maja: roczne rozliczenie składki zdrowotnej w deklaracji za kwiecień.
Ty odpowiadasz za prawdziwość oświadczeń, czyli na przykład za to, czy nie pracujesz dla byłego pracodawcy, i za terminowe przelewy. Część biur liczy osobno za wniosek o wakacje składkowe czy wyliczenie małego ZUS plus, w cennikach zwykle 150-180 zł netto. O takie dopłaty warto zapytać przy podpisywaniu umowy, co opisujemy w tekście ile kosztuje księgowa dla JDG. Pełny kalendarz płatności znajdziesz w artykule o terminach podatkowych i ZUS, a biuro, które przeprowadzi cię przez pierwsze lata działalności, w katalogu biur rachunkowych.
Najczęstsze pytania
Czy mogę pominąć ulgę na start i od razu płacić preferencyjne składki?
Tak. Ulga na start jest dobrowolna. Możesz z niej zrezygnować na początku albo w trakcie i przejść na preferencyjny ZUS, na przykład żeby od razu mieć prawo do zasiłku chorobowego.
Czy przy uldze na start płacę składkę zdrowotną?
Tak. Żadna z ulg nie obejmuje składki zdrowotnej. Płacisz ją od pierwszego miesiąca działalności, w wysokości zależnej od formy opodatkowania.
Co, jeśli przekroczę 120 000 zł przychodu?
W kolejnym roku nie skorzystasz z małego ZUS plus i płacisz składki od pełnej podstawy. Ulga może wrócić w następnym roku, jeśli przychód znów spadnie poniżej limitu, o ile nie wyczerpałeś 36 miesięcy w okresie 60 miesięcy.
Czy wakacje składkowe przysługują na preferencyjnym ZUS?
Tak. Z wakacji składkowych skorzystasz zarówno na preferencyjnym ZUS, jak i na małym ZUS plus, jeśli spełniasz warunki dotyczące liczby ubezpieczonych i przychodu.