Formę opodatkowania na 2027 r. wybierasz raz, a skutki odczuwasz przez dwanaście miesięcy, bo w trakcie roku nie da się jej zmienić. W tym roku decyzja jest trudniejsza niż zwykle: parlament uchwalił zmiany w skali podatkowej i w limicie ryczałtu od 2027 r., ale na dzień publikacji ustawa czeka na decyzję prezydenta.
Pokazujemy, jak działają trzy formy dostępne dla JDG, liczymy je na trzech przykładach z aktualnymi składkami i wyjaśniamy, do kiedy i jak zgłosić zmianę. Nie zastąpi to wyliczenia dla twojej firmy, ale podpowie, o co zapytać księgową.
Skala, liniowy, ryczałt w jednej tabeli
| Skala podatkowa | Podatek liniowy | Ryczałt | |
|---|---|---|---|
| Podatek liczony od | Dochodu | Dochodu | Przychodu |
| Stawka w 2026 r. | 12% do 120 000 zł, 32% powyżej; kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł | 19% | Zależna od rodzaju działalności, np. 8,5% dla wielu usług, 12% dla części usług IT, 17% dla wolnych zawodów |
| Koszty zmniejszają podatek | Tak | Tak | Nie |
| Składka zdrowotna | 9% dochodu, nie mniej niż minimum | 4,9% dochodu, nie mniej niż minimum | Stała kwota zależna od progu przychodu |
| Odliczenie składki zdrowotnej | Brak | Od dochodu, do 14 100 zł w 2026 r. | 50% zapłaconych składek od przychodu |
| Wspólne rozliczenie z małżonkiem, ulga na dzieci | Tak | Nie | Nie |
| Ewidencja | KPiR | KPiR | Ewidencja przychodów |
Forma opodatkowania wpływa też na pracę biura i cenę obsługi. Tę stronę decyzji opisujemy osobno w tekście KPiR czy ryczałt z perspektywy księgowej.
Co może się zmienić od 2027 r.
5 listopada 2026 r. Sejm uchwalił, a 6 listopada Senat przyjął bez poprawek ustawę zmieniającą PIT, CIT i ryczałt. Dla przedsiębiorców na PIT najważniejsze są dwie zmiany:
- Nowa skala podatkowa: 12% do 130 000 zł dochodu, 24% od nadwyżki ponad 130 000 zł do 150 000 zł i 32% powyżej 150 000 zł. Kwota zmniejszająca podatek zostaje na poziomie 3 600 zł.
- Niższy limit ryczałtu: 250 000 euro zamiast 2 mln euro, liczony od przychodu z poprzedniego roku. Po przeliczeniu kursem z 1 października 2026 r. to 1 094 250 zł. Jeśli twój przychód w 2026 r. przekroczy tę kwotę, w 2027 r. nie skorzystasz z ryczałtu.
Na 9 listopada 2026 r. prezydent nie podjął decyzji. Może ustawę podpisać, zawetować albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Zmiany podatkowe niekorzystne dla podatników powinny zostać ogłoszone do końca listopada, więc ostateczny stan prawny na 2027 r. będzie znany przed końcem roku.
Zmieni się też minimalna składka zdrowotna. Od 1 stycznia 2027 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4 950 zł, więc od lutego 2027 r. minimum przy skali i podatku liniowym wzrośnie z 432,54 zł do 445,50 zł miesięcznie. Kwoty dla ryczałtu na 2027 r. zależą od przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale 2026 r., które GUS poda na początku 2027 r.
Porównanie na trzech przykładach
Założenia: JDG bez pracowników i bez innych dochodów, pełny ZUS 2026 z dobrowolną chorobową, czyli 1 788,29 zł składek społecznych miesięcznie (21 459,48 zł rocznie, odliczane od dochodu lub przychodu). Fundusz Pracy pomijamy, bo jest taki sam w każdej formie. Składka zdrowotna według zasad 2026 r. Liczymy w skali roku, bez ulg i bez wspólnego rozliczenia. Kolumna „skala 2027” pokazuje wynik przy nowych progach, jeśli ustawa wejdzie w życie. Kwoty to PIT i składka zdrowotna łącznie, w złotych rocznie.
| Profil | Skala 2026 | Skala 2027 | Liniowy | Ryczałt |
|---|---|---|---|---|
| A. Usługi IT: przychód 180 000 zł, koszty 12 000 zł, ryczałt 12% | 32 482 | 29 159 | 33 658 | 28 394 |
| B. Usługi z dużymi kosztami: przychód 264 000 zł, koszty 108 000 zł, ryczałt 8,5% | 27 562 | 25 199 | 30 902 | 30 159 |
| C. Mała działalność: przychód 72 000 zł, koszty 18 000 zł, ryczałt 8,5% | 5 495 | 5 495 | 10 386 | 13 839 |
Profil A na ryczałcie: przychód 180 000 zł przekracza 60 000 zł, więc składka zdrowotna wynosi 830,58 zł miesięcznie, czyli 9 966,96 zł rocznie. Podstawa podatku: 180 000 - 21 459,48 - 50% x 9 966,96 = 153 557 zł. Ryczałt: 12% x 153 557 = 18 427 zł. Razem ze zdrowotną 28 394 zł.
Ten sam profil na skali: dochód 180 000 - 12 000 - 21 459,48 = 146 541 zł. Podatek według zasad 2026 r.: 10 800 + 32% x 26 541 = 19 293 zł. Zdrowotna: 9% dochodu, czyli 13 189 zł. Razem 32 482 zł. Przy skali z 2027 r. podatek spada do 12 000 + 24% x 16 541 = 15 970 zł, a suma do 29 159 zł.
Co z tego wynika? Przy niskich kosztach i stawce ryczałtu 12% ryczałt wygrywa, choć nowa skala zmniejsza różnicę z ponad 4 000 zł do mniej niż 800 zł. Przy dużych kosztach przewagę ma skala, bo ryczałt nie pozwala ich odliczyć. W małej firmie skala wygrywa wyraźnie dzięki kwocie zmniejszającej podatek, a ryczałt jest najdroższy: nie uwzględnia kosztów, a zdrowotna dla przychodu powyżej 60 000 zł jest wyższa niż minimalna przy skali. Podatek liniowy w tych trzech profilach nie wygrał. Zaczyna się bronić przy dochodzie wyraźnie powyżej progów skali i wysokich kosztach. W naszym dodatkowym wyliczeniu dla przychodu 600 000 zł, kosztów 250 000 zł i stawki ryczałtu 12% liniowy kosztował ok. 75 800 zł, ryczałt ok. 86 300 zł, a skala ok. 103 500-107 100 zł.
Wyniki są przybliżone. Księgowa liczy zaliczki miesięcznie, zdrowotną w roku składkowym od lutego do stycznia, a minimum składki zmieni się w 2027 r. Pokazują jednak, jak duży wpływ na wynik mają koszty i stawka ryczałtu.
Czego kalkulator nie pokaże
- Ulgi rodzinne. Wspólne rozliczenie z małżonkiem i ulga na dzieci działają tylko na skali. Przy dwójce dzieci i niepracującym małżonku skala może wygrać nawet przy niskich kosztach.
- Stawka ryczałtu. Zależy od klasyfikacji usługi, a pomyłka o kilka punktów procentowych zmienia cały wynik. To pierwsza rzecz do sprawdzenia z księgową.
- Praca dla byłego pracodawcy. Jeśli w ramach firmy wykonujesz te same czynności co wcześniej na etacie dla tego samego pracodawcy, w danym lub poprzednim roku, podatek liniowy i ryczałt mogą być niedostępne.
- Plany inwestycyjne. Zakup samochodu czy sprzętu, który będziesz amortyzować, i strata w pierwszym roku przemawiają za formami, w których liczą się koszty.
- Ulga IP Box dla dochodów z praw własności intelektualnej jest dostępna przy KPiR, nie przy ryczałcie.
- Składki społeczne. Przy uldze na start i preferencyjnym ZUS wyniki wyglądają inaczej niż przy pełnym ZUS. Opisujemy to w tekście o uldze na start i małym ZUS plus.
Termin: do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie
Oświadczenie o wyborze podatku liniowego lub ryczałtu albo o rezygnacji z nich składasz do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnąłeś pierwszy przychód w roku. Jeśli pierwszy przychód przypada na grudzień, masz czas do końca roku.
Dla większości firm, które mają przychód już w styczniu, terminem byłby 20 lutego 2027 r. To sobota, więc termin przesuwa się na poniedziałek 22 lutego 2027 r. Pełny kalendarz z przesunięciami znajdziesz w tekście o terminach podatkowych i ZUS.
Jeśli nic nie zgłosisz, w 2027 r. zostajesz przy dotychczasowej formie. Wyjątek: gdy stracisz prawo do ryczałtu, na przykład przez przekroczenie limitu przychodów, rozliczasz się według skali, chyba że w terminie wybierzesz podatek liniowy.
Pierwsza faktura w styczniu uruchamia termin. Jeśli wystawisz ją 2 stycznia, a oświadczenie złożysz w marcu, przez cały 2027 r. zostaniesz przy dotychczasowej formie. Zmiany nie da się nadrobić w trakcie roku.
Jak zgłosić zmianę krok po kroku
- Zbierz liczby. Przychód i koszty za 2026 r. oraz prognozę na 2027 r. Poproś księgową o wyliczenie wszystkich wariantów.
- Sprawdź ograniczenia. Limit ryczałtu, stawkę ryczałtu dla twoich usług, pracę dla byłego pracodawcy.
- Złóż wniosek o zmianę danych w CEIDG. W Koncie Przedsiębiorcy na Biznes.gov.pl wypełnij pole formy opodatkowania. Wniosek trzeba podpisać i wysłać, sam podpis nie wystarczy. Potwierdzenie odbioru zobaczysz w zakładce „Moja Firma”, a CEIDG przekaże dane do urzędu skarbowego.
- Albo złóż oświadczenie w urzędzie. Można też złożyć je pisemnie naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według miejsca zamieszkania.
- Daj znać biuru. Księgowa musi wiedzieć o zmianie przed rozliczeniem stycznia, bo od tego zależy ewidencja i sposób liczenia zdrowotnej.
W spółce cywilnej oświadczenie o ryczałcie składa każdy wspólnik, a ryczałt jest możliwy tylko wtedy, gdy wybiorą go wszyscy.
Co ustalić z księgową przed decyzją
- Czy wyliczenie obejmuje oba warianty skali, według zasad z 2026 r. i z ustawy na 2027 r.?
- Jaką stawkę ryczałtu stosować do moich usług i na jakiej podstawie?
- Czy przekroczę nowy limit ryczałtu przychodem z 2026 r.?
- Jak zmieni się cena obsługi po zmianie formy? Widełki opisujemy w tekście ile kosztuje księgowa dla JDG.
- Czy biuro złoży wniosek w CEIDG za mnie i kto pilnuje terminu?
Biuro może przygotować wyliczenia, ale decyzja należy do ciebie, a doradztwo podatkowe w ścisłym sensie zastrzeżone jest dla doradców podatkowych. Jeśli twoje biuro nie liczy wariantów, poszukaj takiego, które to robi, w katalogu biur rachunkowych.
Najczęstsze pytania
Do kiedy mogę zmienić formę opodatkowania na 2027 r.?
Do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu w 2027 r. Przy przychodzie w styczniu jest to 22 lutego 2027 r., bo 20 lutego wypada w sobotę.
Czy muszę co roku potwierdzać wybraną formę?
Nie. Wybór obowiązuje w kolejnych latach, dopóki nie złożysz oświadczenia o zmianie lub rezygnacji albo nie stracisz prawa do danej formy.
Czy mogę zmienić formę w trakcie roku?
Nie. Wybrana forma obowiązuje przez cały rok podatkowy. Zmienić ją mogą tylko przepisy, gdy tracisz prawo do ryczałtu lub podatku liniowego, na przykład przez pracę dla byłego pracodawcy.
Czy nowa skala podatkowa na pewno będzie obowiązywać w 2027 r.?
Na 9 listopada 2026 r. ustawa czeka na decyzję prezydenta. Dlatego warto policzyć warianty według obu skal i podjąć decyzję, gdy stan prawny będzie przesądzony, a najpóźniej przed terminem w lutym.